Bosna i Hercegovina se već godinama suočava s padom nataliteta i negativnim prirodnim priraštajem, što predstavlja jedan od najozbiljnijih demografskih izazova u zemlji. Statistički podaci pokazuju da se iz godine u godinu bilježi znatno veći broj umrlih u odnosu na broj rođenih.
Prema podacima Agencije za statistiku BiH, tokom 2023. godine rođeno je 24.938 beba, dok su umrle 34.434 osobe. U 2024. godini broj rođenih iznosio je 24.598, a umrlih 35.595. U 2025. godini, zaključno s devetim mjesecom, rođeno je 17.465 beba, dok je umrlo 26.600 osoba.
Kada se saberu ovi podaci, Bosna i Hercegovina je u samo tri godine, na osnovu prirodnog priraštaja, izgubila ukupno 29.628 stanovnika.
Negativni demografski trendovi se, prema svemu sudeći, ne zaustavljaju. Dodatni problem predstavlja činjenica da BiH nema jedinstvenu populacijsku politiku na državnom nivou, budući da su nadležnosti u ovoj oblasti podijeljene između entiteta i nižih nivoa vlasti.
O ovoj temi razgovarali smo s demografom Aleksandrom Čavićem, koji ističe da BiH stanovništvo gubi po dva osnova – kroz negativan prirodni priraštaj i negativan migracioni saldo.
„Tendencija je jasna i traje godinama. Bilježimo sve lošije rezultate u pogledu prirodnog kretanja stanovništva i te negativne tendencije se, nažalost, ne usporavaju. Broj stanovnika i njegova struktura oblikuju se kroz prirodno i migraciono kretanje, a mi imamo negativan predznak u obje komponente“, pojašnjava Čavić.
Posebno zabrinjava činjenica da u vanjskim migracijama dominantno učestvuje mlađe, radno sposobno stanovništvo, koje predstavlja osnov reprodukcije i budućeg demografskog razvoja.
„Ne gubimo samo trenutni broj stanovnika, nego i budući reproduktivni potencijal. U ovu situaciju dovelo nas je, prije svega, odsustvo strateškog pristupa u oblasti demografske politike“, ističe on.
Čavić naglašava da je neophodno da nadležni organi formulišu jasne i dugoročne politike, prije svega kroz izradu demografske strategije, te da se s njenim provođenjem započne sistemski i planski.
„Bez dugoročnog, strateškog i sistemskog pristupa nemamo nikakve šanse za uspjeh“, poručuje Čavić.
Dodaje da BiH treba iskoristiti pozitivne primjere sa lokalnog, kantonalnog i entitetskog nivoa, ali i dobra iskustva iz drugih zemalja, uz njihovu detaljnu analizu i prilagođavanje domaćem kontekstu.
Suprotno tome, upozorava da oslanjanje na pojedinačne, izolirane mjere ne daje rezultate, jer unapređenje nataliteta i zdravlja stanovništva zahtijeva sveobuhvatan pristup koji uključuje poboljšanje životnih i zdravstvenih uslova, kao i smanjenje mortaliteta, posebno kod starije populacije.
„Ne postoji čarobna mjera koja može brzo preokrenuti negativne demografske trendove. Čak ni veći paket mjera ne može dati rezultate preko noći“, kaže Čavić.
On podsjeća da od broja radno sposobnih stanovnika zavisi održivost zdravstvenog, obrazovnog i penzionog sistema, kao i funkcionisanje javnih službi u cjelini.
„Ako nemate dovoljno radnika, ne možete osigurati sredstva za zdravstvo, obrazovanje, infrastrukturu i penzioni sistem. Čak i da danas uložimo ogromna sredstva u povećanje fertiliteta, prve ozbiljnije rezultate vidjeli bismo tek za dvadesetak godina“, pojašnjava.
Zaključuje da je upravo zbog toga potreban kompleksan i stručno vođen strateški pristup, koji bi se provodio od državnog i entitetskog nivoa, preko kantona, pa sve do lokalnih zajednica, kako bi se postigao stvarni i dugoročni efekat.
Komentari