Šest. Toliko ljudi trenutno stoji na Rezervnoj listi kvalifikovanih osoba Gradske izborne komisije Lukavac. Šest imena za popunu 218 mjesta članova i zamjenika članova biračkih odbora, plus još 30 mjesta predsjednika i zamjenika predsjednika, uz napomenu da će taj broj, kako komisija oprezno navodi, “biti i veći s obzirom na najavljene odustanke”. Do ove brojke se ne dolazi slučajno — dolazi se do nje sistemskim nemarom sa dvije strane fronta koje bi, teoretski, trebale najviše mariti za izbore: političkih stranaka i građana.
Stranke koje ne žele svoje pobjede
Od 17 političkih subjekata koji su u izbornoj jedinici 047A Lukavac stekli pravo predlaganja članova biračkih odbora, čak sedam nije ispunilo osnovnu, zakonom propisanu obavezu — dostaviti imena ljudi koji će raditi na biračkim mjestima koja su im, u proceduri raspodjele, već pripala. Ne govorimo o strankama bez izbornih ambicija; među imenima koja se navode u dopisu nalaze se subjekti koji se itekako bore za glasove i mandate. A opet, kad dođe trenutak da se za taj isti izborni proces obezbijedi ljudski kadar — muk.
To je paradoks koji se ponavlja iz izbornog ciklusa u izborni ciklus, samo se mijenjaju gradovi i imena stranaka: politički akteri koji od izbora traže legitimitet nisu spremni uložiti ni minimum organizacionog napora da taj isti proces sprovedu. Rezultat je da teret upravljanja izborima sistematski pada na opštinske/gradske izborne komisije — tijela koja nemaju ni kapacitet, ni ovlaštenja, ni vrijeme da sankcionišu stranačku nedisciplinu, nego mogu samo — apelovati.
Rezervna lista kao simptom, ne uzrok
Podatak da je od 480 potrebnih kandidata čak 218 nedostajalo prije nego što je uopšte krenulo popunjavanje sa rezervne liste, dovoljno govori sam za sebe. Ali podatak da ta ista rezervna lista, u trenutku kad postaje jedini spas, broji tek šest osoba — to je već slika šireg problema: institucionalna infrastruktura koja treba da apsorbuje tuđi neuspjeh je, sama po sebi, iscrpljena.
Javni poziv za dopunu liste je otvoren, kaže se u saopćenju, ali odziv je “veoma slab”. I tu dolazimo do drugog dijela priče — one koja se rjeđe piše, jer je manje udobno stranački optuživati građane nego stranke.
Angažman za tri kuverte
Rad u biračkom odboru u BiH je posao za jedan dan, plaćen simbolično, uz odgovornost koja uopšte nije simbolična — od tačnosti brojanja glasova do potpisivanja zapisnika koji, ako je loše popunjen, može poništiti rezultate na cijelom biračkom mjestu. Nije čudno da se ljudi ne guraju u red. Ono što bi trebalo da bude čudno jeste da se, u zemlji gdje se izborni rezultati redovno osporavaju, gdje se o “krađi glasova” govori kao o gotovo sezonskoj pojavi, tako malo ljudi javlja da lično bude dio mehanizma koji tu krađu — ako je ima — može spriječiti ili, obrnuto, omogućiti.
Tu se zatvara krug: dio nepovjerenja u izbore dolazi upravo odatle što biračke odbore, u nedostatku “svojih” ljudi ili voljnih građana, na kraju popunjavaju osobe dovedene u zadnji čas, preko rezervnih lista, često bez prave obuke i bez stvarne veze sa lokalnom zajednicom čiji glasovi se broje. Sistem koji je zamišljen da bude građanska kontrola nad izborima pretvara se u administrativnu improvizaciju pod pritiskom roka.
Apel kao posljednja linija odbrane
Kada institucija čiji je posao da sprovede izbore završi u poziciji da građanima upućuje hitne, gotovo očajničke pozive da se jave “do 16:00 sati”, to nije znak funkcionalnog sistema koji povremeno zapne — to je znak sistema koji strukturalno računa na dobru volju kao rezervni mehanizam, jer su svi ugrađeni mehanizmi odgovornosti (stranačka obaveza, sankcije za neispunjavanje) u praksi bez zuba.
Gradska izborna komisija Lukavac u ovom slučaju radi tačno ono što treba — upozorava javno, imenuje stranke koje nisu ispunile obavezu, i pokušava mobilizirati građane u posljednji čas. Ali činjenica da ovakav apel uopšte mora postojati, dvije-tri sedmice pred Opće izbore, govori više o stanju izbornog sistema u BiH nego bilo koja analiza rezultata koja će uslijediti nakon 5. oktobra.
Komentari